Советтик Кыргызстан (1917–1991)

Советтик мезгилде кыргыздар улуттук мамлекеттүүлүккө ээ болушкан, бирок ачарчылык, репрессиялар жана согуш сыяктуу оор сыноолорду да башынан өткөрүшкөн.

Революция жана жарандык согуш

• 1917-жылдан кийин Кыргызстандын аймагында совет бийлиги орногон. 1918-жылдын апрелинде РСФСРдин курамында Түркстан АССРи түзүлгөн.
• Кыргызстандагы жарандык согуштун (1918–1920) өзгөчөлүгү — совет бийлигине каршы, өзгөчө түштүктө (Фергана өрөөнүндө) болгон басмачылар кыймылы.

Жер-суу реформасы (1921–1922)

• Биринчи баскычы жер маселесин чечкен: падышачылык учурунда кыргыздардан тартылып алынган жерлер көчүп келгендердин чарбаларынан алынып, жергиликтүү калкка кайтарылган.
• Негизги жыйынтыгы: кыргыздар жерге ээ болуп, жаңы аянттарды айдай башташкан, айдоо жерлеринин аянты көбөйүп, аларды иштетүү жакшырган.

Улуттук мамлекеттүүлүктүн түзүлүшү

• 1922-жылдын 25-мартында Түркстан АССРинин курамында Тоолуу Кыргыз облусун түзүү чечими кабыл алынган, бирок ал кезде ишке ашкан эмес.
• 1924-жылдын 14-октябрында Орто Азиядагы улуттук-аймактык чек бөлүүнүн жүрүшүндө РСФСРдин курамында Кара-Кыргыз автономиялуу облусу түзүлгөн. Чек бөлүү Түркстандын мурдагы бөлүнүшүн жоюп салган.
• 1925-жылы ал Кыргыз автономиялуу облусу деп өзгөртүлгөн.
• 1926-жылдын 1-февралында — Кыргыз АССРи. Ошол эле жылы Пишпек шаары Фрунзе деп өзгөртүлгөн.
• 1936-жылдын 5-декабрында — Кыргыз ССРи, СССРдин курамындагы союздук республика.
• Көрүнүктүү ишмерлер: Абдыкерим Сыдыков, Жусуп Абдрахманов, Ишеналы Арабаев (агартуучу, кыргыз тилиндеги алгачкы алиппенин автору).

Индустриялаштыруу жана жамаатташтыруу

• 1920-жылдардын экинчи жарымында индустриялаштырууга көчмөн жашоо мүнөзү (туруктуу жумушчулар жетишпеген) жана жапырт сабатсыздык тоскоол болгон. Бай сырьё базасы, тескерисинче, ага жардам берген.
• Жамаатташтыруу жана көчмөндөрдү отурукташтыруу (1920-жылдардын аягы — 1930-жылдар) малды конфискациялоо жана ачарчылык менен коштолгон.
• Сабатсыздыкты жоюу: жазуу араб арибинен латын арибине (1928), андан кийин кирилл арибине (1940) которулган.
• 1937–1938-жылдардагы репрессиялар улуттук интеллигенциянын басымдуу бөлүгүн жок кылган. 1991-жылы Бишкектин жанындагы Чоң-Таш айылынын жанынан 1938-жылы атылгандардын көрүстөнү табылган.

Улуу Ата Мекендик согуш (1941–1945)

• Республикага 40ка жакын өнөр жай ишканасы көчүрүлүп келген, коргошун жана сымап казып алуу башталган, электр станциялары курулган. Өнөр жай күчөгөн.
• Колхоздордо техника жана эркектер жетишпей, аялдар, карылар жана өспүрүмдөр иштешкен. Айыл чарба жалпысынан начарлаган.
• Кыргызстандыктар фронттордо согушкан. Советтер Союзунун Баатырлары — Чолпонбай Түлөбердиев, Дүйшөнкул Шопоков (панфиловчулардын бири) жана башкалар.

1-мисал

Суроо: кайсы карта эскирээк: Кара-Кыргыз автономиялуу облусу тартылганыбы же Кыргыз АССРи тартылганыбы? Чечим: Кара-Кыргыз АО — 1924-ж., Кыргыз АССРи — 1926-ж. Кара-Кыргыз АО тартылган карта эскирээк.

2-мисал

Суроо: индустриялаштырууга эмне тоскоол болгон? I. Көчмөн жашоо мүнөзү; II. Сабатсыздык; III. Сырьёнун болушу. Чечим: I жана II тоскоол болгон, III жардам берген. Жообу: I жана II.

Көп кетирилүүчү каталар

• Даталарды жана аталыштарды чаташтыруу: 1924 — Кара-Кыргыз АО, 1925 — Кыргыз АО, 1926 — АССР, 1936 — ССР.
• Жер-суу реформасынын баскычтарынын милдеттерин чаташтыруу.
• Согуш жылдары өнөр жай да начарлаган деп ойлоо. Тескерисинче, ал өскөн.

ЖРТда көп суралуучу нерселер

• Басмачылар кыймылы — жарандык согуштун өзгөчөлүгү.
• Жер-суу реформасы: милдети жана жыйынтыгы.
• 1922–1936-жылдардагы мамлекеттүүлүктүн баскычтары.
• Согуш жылдарындагы Кыргызстандын чарбасы.