Сөздүн контексттеги мааниси

«... сөзү кандай маанини билдирет?», «Бул контекстте ... деген сөздүн мааниси кандай?» деген суроолор сөздү дал ушул текстте түшүнгөнүңүздү текшерет. Көп сөздөр көп маанилүү, ошондуктан туура жооп – сөздүктөгү эң көп колдонулган маани эмес, контекстке туура келген маани.

Эмне үчүн контекст сөздүктөн маанилүү

«Оор» деген сөз «оор жүк» дегенде салмагы көп дегенди, «оор сөз» дегенде көңүлгө тийген, катуу дегенди, «оор абал» дегенде кыйын дегенди билдирет. «Көз» – адамдын көзү, «булактын көзү» – суу чыккан жер, «иштин көзүн билет» – ыкмасын билет. ЖРТда варианттар көбүнчө бир эле сөздүн ар кандай маанилеринен турат, алардын бирөө гана текстке туура келет.

Ордуна коюу ыкмасы

1. Сөздү текстте таап, сүйлөмдү толук жана анын жанындагы бир-эки сүйлөмдү окуңуз.
2. Ар бир вариантты сөздүн ордуна коюп көрүңүз.
3. Сүйлөмдүн мааниси өзгөрбөгөн жана жанындагы сүйлөмдөргө карама-каршы келбеген вариантты калтырыңыз.

Тырмакчадагы сөздөр жана терминдер

Сөз текстте тырмакчага алынса же атайын термин болсо, автор аны көбүнчө жанында түшүндүрөт: ошол эле абзацта же андан кийин. Ошол түшүндүрмөнү табыңыз.

1-мисал

«Мугалим анын оор сөзүн кечирип, сабакты уланта берди». «Оор» бул жерде: А) салмагы көп Б) көңүлгө тийген, орунсуз В) кыйын түшүнүлгөн Г) узун Сөз салмакка ээ эмес; «кечирип» деген этиш сөз мугалимдин көңүлүнө тийгенин көрсөтөт. Жообу: Б.

2-мисал

«Эски уста иштин көзүн билгендиктен, үйдү бир жумада бүтүрдү». «Иштин көзүн билүү»: А) иштин сырын, ыкмасын билүү Б) ишти көз менен көрүү В) иштин баасын билүү Г) ишти тез баштоо Жообу: А: устанын ишти тез бүтүргөнү анын ыкмасын жакшы билгенинен.

3-мисал: тексттеги түшүндүрмө

«Бул өсүмдүктөрдү окумуштуулар "жол ачуучулар" деп аташат: алар мөңгү чегингенден кийин жылаңач таштарга биринчи болуп өсүп, башка өсүмдүктөр үчүн топурак даярдайт». «Жол ачуучулар» бул текстте: А) жол курган адамдар Б) жаңы жерге биринчи болуп отурукташып, башкаларга шарт түзгөндөр В) мөңгүнү изилдөөчүлөр Г) сейрек өсүмдүктөр Түшүндүрмө кош чекиттен кийин берилген. Жообу: Б.

Көп кетирилүүчү каталар

• Контекстти текшербей, сөздүн эң көнүмүш маанисин тандоо.
• Түшүндүрмө жанында турса да, бир гана сүйлөмдү окуу.
• Грамматикалык жактан туура келген, бирок абзацтын маанисин өзгөрткөн вариантты тандоо.

Кеңеш

Эки маанинин ортосунда ойлонуп калсаңыз, сүйлөмдү ар бири менен өз сөзүңүз менен кайра айтып көрүңүз. Туура эмес маани адатта сүйлөмдү күлкүлүү же тексттеги ойго карама-каршы кылып коёт.