Бөлчөктөрдү көбөйтүү жана бөлүү, аралаш сандар

Эрежелер

• Көбөйтүү: алымды алымга, бөлүмдү бөлүмгө көбөйтөбүз: 2/3 × 9/10 = 18/30 = 3/5. Көбөйтүүдөн мурун кыскартуу ыңгайлуу: 2/3 × 9/10 = (1 × 3)/(1 × 5) = 3/5.
• Бөлүү: тескери бөлчөккө көбөйтөбүз: 3/4 : 9/8 = 3/4 × 8/9 = 2/3.
• Аралаш сан адегенде буруш бөлчөккө которулат: 2 3/5 = 13/5.
• Бүтүн сан – бөлүмү 1 болгон бөлчөк: 4 = 4/1.
• Нөлдү нөлгө барабар эмес каалаган санга бөлсөк нөл чыгат. Нөлгө бөлүүгө болбойт.

Мисалдар

1-мисал. 1 1/2 × 2 2/3 = ? 3/2 × 8/3 = 8/2 = 4.

2-мисал. 5 5/6 : 5 = ? 5 5/6 = 35/6, 35/6 : 5 = 35/30 = 7/6.

3-мисал. (5/7 × 14/15) : 2/9 = ? 5/7 × 14/15 = 70/105 = 2/3. 2/3 : 2/9 = 2/3 × 9/2 = 3.

4-мисал. Сандын 1/6 бөлүгү 5ке барабар болсо, анын 2/3 бөлүгү канча? Сан: 5 × 6 = 30. 30дун 2/3 бөлүгү: 30 : 3 × 2 = 20.

Сандын бөлүгү жана бөлүгү боюнча сан

• N санынын a/b бөлүгүн табуу: N : b × a.
• a/b бөлүгү M ге барабар болгон санды табуу: M : a × b.

Көп кетирилген каталар

• Бөлгөндө экинчи бөлчөктүн ордуна биринчисин тескери буруу.
• Аралаш санды бөлүк-бөлүгү менен көбөйтүү: 1 1/2 × 2 ≠ 1 × 2 + 1/2.
• Кыскартууну унутуу: 70/105 жообу варианттарда 2/3 түрүндө жазылат.