Кошмок сөздөрдүн жазылышы: кошулуп, бөлөк жана дефис менен

Кошмок сөздөр (эки же андан көп уңгудан турган сөздөр) үч түрдүү жазылат: кошулуп, бөлөк же дефис (сызыкча) менен. Тестте «бардык сөздөр туура жазылган» катарды табуу тапшырмасы көп берилет.

Дефис менен жазылуучу сөздөр

• Жуп сөздөр (эки сөз бир жалпы түшүнүктү берет): ата-эне, бала-чака, кийим-кече, үй-бүлө, ак-кара, ары-бери.
• Кайталама сөздөр: жай-жай, бат-бат, чоң-чоң.
• Күчөтмө сын атоочтор: кап-кара, ап-ак, кып-кызыл, жап-жашыл.
• Эки сөздөн турган жер-суу аттары: Ысык-Көл, Чолпон-Ата, Кара-Балта, Таш-Көмүр.
• Цифра менен жазылган иреттик сандар: 5-класс, 2025-жыл.

Кошулуп жазылуучу сөздөр

• Бир түшүнүктү билдирип, бир сөзгө айланып калган кошмок сөздөр: белбоо, бүгүн (бу + күн), быйыл (бу + жыл).
• Эки уңгудан турган адам аттары: Айгүл, Алтынбек, Карабек.

Бөлөк жазылуучу сөздөр

• Ар бир сөзү өз маанисин сактаган составдуу аталыштар: темир жол, көк бөрү.
• Татаал сан атоочтор: он беш, жыйырма бир, эки жүз.
• Татаал этиштер: алып кел, жардам бер, окуп чык.

Мисал

Кайсы катардагы сөздөрдүн бардыгы туура жазылган? А) ата-эне, кап-кара, Кара-Балта Б) ата эне, капкара, Кара-Балта В) ата-эне, кап кара, Карабалта Г) атаэне, кап-кара, Кара Балта Жооп: А. Жуп сөз, күчөтмө сын атооч жана эки сөздөн турган жер аты дефис менен жазылат.

2-мисал

Кайсы сөз туура жазылган? А) темиржол Б) он-беш В) бала-чака Г) кап кара Жооп: В. «Бала-чака» – жуп сөз, дефис менен жазылат. Туурасы: темир жол (бөлөк), он беш (бөлөк), кап-кара (дефис менен).

Кеңештер

• Эки сөздүн ортосуна «жана» коюуга болсо (ата жана эне), көбүнчө бул жуп сөз – дефис керек.
• Шектүү сөздү орфографиялык сөздүктөн текшериңиз: айрым сөздөрдүн жазылышын эреже менен эмес, жаттап гана билүүгө болот.