Сүйлөмдөрдү толуктоо: чечүү тартиби

Бул тапшырмада бирден төрткө чейин бош калтырылган жери бар сүйлөм же сүйлөмдөр жана төрт жооп варианты берилет. Сүйлөмдү логикалык жактан туура жана бүтүн кыла турган вариантты тандоо керек. Варианттардын баары грамматикалык жактан туура келет, ошондуктан маани гана чечет.

Чечүү тартиби

1. Сүйлөмдү толугу менен окуңуз, варианттарды карабаңыз. Сүйлөм эмне жөнүндө жана кандай тыянакка алып барарын түшүнүңүз.
2. Белги сөздөрдү табыңыз: бирок, ал эми, ошондуктан, анткени, демек, -са да, -ганына карабастан, кош чекит, сызыкча. Алар сүйлөмдүн бөлүктөрү кандай байланышканын көрсөтөт: карама-каршылык, себеп, натыйжа, түшүндүрмө.
3. Бош жердин маанисин өзүңүз болжолдоңуз. «+» же «−» (жакшы/жаман), «көп/аз», «мүмкүн/мүмкүн эмес» деп белгилеп коюу жетиштүү.
4. Варианттарды эң ачык бош жер боюнча четтетиңиз. Көбүнчө андан кийин бир же эки вариант калат.
5. Тандалган вариантты ордуна коюп, сүйлөмдү толук окуңуз. Ал табигый угулуп, ичинде карама-каршылык болбошу керек.

1-мисал

Кыш катуу болгонуна карабастан, малчылар малды кыштан _____ чыгарышты. А) аман-эсен Б) арык-торук В) жарымын жоготуп Г) жүдөтүп «-ганына карабастан» күтүлгөн нерсеге карама-каршы натыйжаны талап кылат. Катуу кыштан мал жабыркашы күтүлчү, бирок малчылар аны аман алып чыгышкан. Б, В, Г вариантында карама-каршылык жок. Жообу: А.

2-мисал: кош чекит

Айгүл абдан _____ кыз: бир дагы сабакты калтырбайт, тапшырманы дайыма өз убагында аткарат. А) тартиптүү Б) шайыр В) сулуу Г) уялчаак Кош чекиттен кийин түшүндүрмө келет. Сабак калтырбоо, тапшырманы убагында аткаруу – тартиптүүлүктүн белгиси. Жообу: А.

3-мисал: себеп

Быйыл жаз _____ болгондуктан, өрүк _____ берди. А) суук, үшүк жүргөн / аз түшүм Б) жылуу / аз түшүм В) суук / мол түшүм Г) жаанчыл / ширин түшүм «-гандыктан» себепти билдирет. Үшүк өрүктүн гүлүн үшүтүп, түшүм аз болот. Б жана В вариантында себеп менен натыйжа бири-бирине карама-каршы, Г вариантында байланыш ачык эмес. Жообу: А.

Көп кетирилүүчү каталар

• Бир гана бош жер боюнча тандап, калгандарын текшербөө.
• «Кооз угулган», бирок сүйлөмдүн логикасына туура келбеген сөздү тандоо.
• «эмес», «да», «дагы эле» сыяктуу маанини өзгөртүүчү кичинекей сөздөрдү байкабай калуу.

Кеңеш

Сүйлөмдү өзүңүз түшүнмөйүнчө варианттарды окубаңыз. Антпесе туура эмес варианттар туура эмес маанини «айтып» коёт.