Турмуштук логика, билим жана эсептөө талап кылган тапшырмалар

Сүйлөмдөрдү толуктоонун айрым тапшырмалары белги сөздөрдү эмес, жалпы билимди, турмуштук тажрыйбаны же кичинекей эсептөөнү текшерет. Жооп баары бир тексттен чыгат, бирок дагы бир ой жүгүртүү кадамы керек болот.

Мындай тапшырмалардын түрлөрү

• Мектеп программасындагы илимий факт: ачык түс жарыкты чагылдырат, кара түс сиңирет; тоодо аба басымы төмөн; кышында күн кыска.
• Сейрек кездешкен сөздүн мааниси: берешен, сараң, текебер, кежир. Сөз тааныш эмес болсо, сүйлөмдүн экинчи бөлүгүнөн жардам издеңиз.
• Туруктуу сөз айкаштары: «эринүү дегенди билбейт», «колу ачык», «кой оозунан чөп албаган». Алардын маанисин билүү керек.
• Кичинекей эсептөө: кайталанган цикл, күндөр, ырааттуулук.
• Турмуштук логика: сүрөттөлгөн кырдаалда эмне кылуу акылга сыярлык.

1-мисал: илимий факт

Ак түстөгү кийим күндүн нурун _____, ошондуктан жайкы ысыкта ак кийим кийген адам _____. А) чагылдырат / азыраак ысыйт Б) сиңирет / азыраак ысыйт В) чагылдырат / көбүрөөк ысыйт Г) сиңирет / көбүрөөк ысыйт Ак түс жарыкты чагылдырат, ошондуктан ак кийим азыраак ысыйт. Жообу: А.

2-мисал: цикл

Бакка көчөттөр ушундай тартипте тигилди: алма, өрүк, жаңгак, анан кайра алма, өрүк, жаңгак ж.б. Демек, онунчу көчөт – _____. А) алма Б) өрүк В) жаңгак Г) алмурут Цикл үч көчөттөн турат. 9-көчөт – үчүнчү циклдин акыркысы (жаңгак), ошондуктан 10-көчөт кайра циклдин башы болот. Текшерүү: 10 ÷ 3 = 3 (калдык 1), калдык 1 – циклдин биринчи элементи. Жообу: А.

3-мисал: сөздүн мааниси

Ал абдан _____ адам: колунда бар нерсесин дайыма башкалар менен бөлүшөт. А) берешен Б) сараң В) текебер Г) эринчээк Кош чекиттен кийинки бөлүк түшүндүрмө: бар нерсесин бөлүшкөн адам – берешен. Жообу: А.

4-мисал: туруктуу айкаш

Апам таңдан кечке тынбай иштейт, _____ дегенди билбейт. А) эринүү Б) иштөө В) жардам берүү Г) үйрөнүү «... дегенди билбейт» – «эч качан ... кылбайт» дегенди билдирет. Таңдан кечке тынбай иштеген адам эринбейт. Жообу: А.

5-мисал: күндөрдү эсептөө

Айылда базар ар шаршемби болот. Бүгүн дүйшөмбү, демек, кийинки базарга _____ күн калды. А) эки Б) үч В) беш Г) жети Дүйшөмбү → шейшемби (1) → шаршемби (2). Жообу: А.

Көп кетирилүүчү каталар

• Эсептөөнү кагазга текшербей, сезим менен чечүү.
• Тааныш эмес сөздөн коркуп, контексттен жардам издебөө.
• Сүйлөмдө жок шарттарды өзүңүздөн кошуу.

Кеңеш

Тапшырмада сан болсо, аларды жазып, эсептеп чыгыңыз. Бул 20 секунд гана алат, ал эми мындай тапшырмаларда сезим көп учурда алдайт. Билим керек болсо, турмуштан жөнөкөй мисалды эстеңиз: жайында кара көйнөк ак көйнөккө караганда ысык болот – бул кар үчүн да ошол эле эреже.