Бир нече бош орду бар сүйлөмдөр: логикалык чынжыр

Эң кыйын тапшырмаларда үч-төрт бош жер болот. Адатта варианттар «ооба/жок», «көп/аз», «мүмкүн/мүмкүн эмес» деген сыяктуу ар кандай айкалыштардан турат, алардын бирөө гана карама-каршылыксыз. Мындай тапшырманы логикалык чынжыр катары чечиңиз.

Стратегия

1. Таяныч бош жерди табыңыз: мааниси контекст менен эң так аныкталган бош жер. Көбүнчө ал биринчи сүйлөмдөгү фактыга жакын турат.
2. Таяныч бош жер боюнча туура келбеген варианттарды четтетиңиз.
3. Чынжыр боюнча жылыңыз: ар бир кийинки бош жер мурункусунан логикалык түрдө келип чыгышы керек.
4. Шайкештикти текшериңиз: бир сөздү карама-каршысына алмаштырсаңыз, адатта калгандары да алмашат. Бардык бөлүктөрү «бир тарапты караган» вариант туура.

Маанини буруучу сөздөр

• эмес, мүмкүн эмес, -бай/-бей: кош тануу («тоскоол боло алган жок» – «тоскоолдук кылган жок»).
• жаңылыш, туура эмес пикир: андан кийинки ойду автор туура эмес деп эсептейт.
• антпесе: шарт аткарылбаса эмне болорун айтат.

1-мисал

Кар эрте эрип кетсе, дарыялар жайдын аягына чейин _____, ошондуктан талааларды сугарууга суу _____. А) толуп турат / жетиштүү болот Б) тартылып калат / жетишпей калат В) тартылып калат / жетиштүү болот Г) толуп турат / жетишпей калат Тоодогу кар эрте эрисе, жайдын аягында дарыяларды азыктандыра турган суу калбайт. Таяныч бош жер – биринчиси: «тартылып калат». Калган Б жана В вариантынын ичинен логикалык натыйжа – суу жетишпейт. Жообу: Б.

2-мисал: «жаңылыш пикир»

Мындай жаңылыш пикир бар: кышында тоодо күндөн _____ кереги жок, анткени аба _____. А) коргонуунун / суук Б) коргонуунун / жылуу В) качуунун / ысык Г) жылынуунун / суук Чындыгында тоодо кар күндүн нурун чагылдырып, кышында да бетти күйгүзүп алууга болот. Жаңылыш пикир ушуну танат: «аба суук болгондуктан коргонуунун кереги жок». Жообу: А.

3-мисал: үч бош жер

Жаңы жылдын алдында балатыга суроо-талап _____, ошондуктан анын баасы _____, ал эми майрамдан кийин балатылар _____. А) көбөйөт / кымбаттайт / арзандайт Б) азаят / кымбаттайт / арзандайт В) көбөйөт / арзандайт / кымбаттайт Г) азаят / арзандайт / кымбаттайт Майрам алдында балаты көп сатылат, баасы кымбаттайт; майрамдан кийин эч кимге кереги жок болуп, арзандайт. Үч бош жер тең шайкеш болгон вариант – А.

4-мисал: «антпесе»

Көчөттү күз келгенче сугарып туруу керек, антпесе ал _____. А) соолуп калат Б) тез өсөт В) мөмө берет Г) бекемдейт «Антпесе» – сугарбаса. Сугарылбаган көчөт соолуп калат. Жообу: А.

Көп кетирилүүчү каталар

• Ар бир бош жерди өзүнчө чечип, алар бири-бирине туура келерин текшербөө.
• Варианттардын бириндеги «эмес» деген тануу сөзүн байкабай калуу.
• «Пикир эмнени ырастайт» менен «автор эмне деп эсептейт» дегенди чаташтыруу.

Кеңеш

Ар бир бош жердин үстүнө маанисине жараша белги коюңуз (+/−, ↑/↓). Туура вариант сиздин схемаңызга толук дал келет, ал эми туура эмес варианттар жок дегенде бир белгиде айырмаланат.