Эсептөөлөр: амалдардын ирети, ондук бөлчөктөр, аралаш сандар

ЖРТ математикасынын экинчи бөлүгү – беш жооп варианты бар 30 тапшырма. Алгачкы тапшырмалар көбүнчө эсептегичсиз так эсептей билүүнү текшерет.

Амалдардын ирети

• Адегенде кашаанын ичиндеги амалдар.
• Андан кийин даража жана тамыр.
• Андан кийин солдон оңго карай көбөйтүү жана бөлүү.
• Акырында солдон оңго карай кошуу жана кемитүү.

Ондук бөлчөктөр

• Ондук бөлчөккө бөлүү үчүн бөлүүчү бүтүн сан болгудай кылып, бөлүнүүчүдө да, бөлүүчүдө да үтүрдү бирдей сандагы орунга оңго жылдырыңыз: $\displaystyle 0{,}903 : 4{,}3 = 9{,}03 : 43$.
• Бөлүүнү көбөйтүү менен текшериңиз.
• Көбөйткөндө үтүрдөн кийинки цифралардын жалпы санын эсептеңиз: $\displaystyle 1{,}2 \times 0{,}05 = 0{,}060 = 0{,}06$.

Аралаш сандар

Аралаш сан буруш бөлчөккө которулат: $\displaystyle 3\frac{1}{4} = \frac{3 \times 4 + 1}{4} = \frac{13}{4}$

Мисалдар

1-мисал. $\displaystyle 84 - 48 : 6 =$ ? Адегенде бөлүү: $\displaystyle 48 : 6 = 8$. Андан кийин $\displaystyle 84 - 8 = 76$

2-мисал. $\displaystyle 0{,}903 : 4{,}3 =$ ? $\displaystyle 9{,}03 : 43 = 0{,}21$. Текшерүү: $\displaystyle 43 \times 0{,}21 = 9{,}03$

3-мисал. $\displaystyle \left(3\frac{1}{4} - \frac{13}{4}\right) \times \frac{7}{9} =$

4-мисал. $\displaystyle 1{,}2 \times 0{,}5 + 0{,}4 \times 2{,}5 =$ ? $\displaystyle 0{,}6 + 1 = 1{,}6$

Так эсептөөнүн ордуна баалоо

Жооп варианттары көп учурда бири-биринен 10 эсе айырмаланат (0,021; 0,21; 2,1). Болжолдуу чоңдугун баалоо жетиштүү: $\displaystyle 0{,}903 : 4{,}3 \approx 0{,}9 : 4 \approx 0{,}2$, демек жооп 0,21.

Көп кетирилген каталар

• Кемитүүнү бөлүүдөн мурун аткаруу: $\displaystyle 84 - 48 : 6 \ne 36 : 6$.
• Ондук бөлчөктөрдү бөлгөндө үтүрдү жоготуу.
• Кашаанын ичи нөлгө барабар экенин байкабай калуу.