Кыймылдын графиктери жана диаграммаларды окуу

ЖРТда график же диаграмманы окуу керек болгон тапшырмалар кездешет. Эсептөө дээрлик керек эмес – көңүл буруп кароо керек.

Кыймылдын графиги

Графикте горизонталь боюнча – убакыт, вертикаль боюнча – A пунктунан аралык. Азамат A дан чыккан, Бекзат ага каршы A дан 20 км алыстыкта жайгашкан B пунктунан чыккан.

• Горизонталдык бөлүк – токтоо: убакыт өтүп жатат, бирок аралык өзгөрбөйт.
• Бөлүктүн тиктиги – ылдамдык: канчалык тик болсо, ошончолук тез.
• Графиктердин кесилишкен чекити – жолугушуу: ушул учурда экөө тең A дан бирдей аралыкта болот.

1-суроо. Азамат канча саат токтоп турган? 2ден 3кө чейинки горизонталдык бөлүк – 1 саат.

2-суроо. Алар кайда жана качан жолугушкан? Графиктер 2,5 сааттан кийин 10 км бийиктикте кесилишет: Азамат токтоп турганда A дан 10 км алыстыкта жолугушкан.

3-суроо. Азаматтын алгачкы 2 сааттагы ылдамдыгы жана Бекзаттын ылдамдыгы канча? Азамат: 2 саатта 10 км, 5 км/саат. Бекзат: 5 саатта 20 км, 4 км/саат.

4-суроо. Жолго чыккандан 4 саат өткөндө алардын ортосундагы аралык канча болгон? Азамат A дан 15 км, Бекзат $\displaystyle 20 - 4 \times 4 = 4$ км алыстыкта. Ортосу $\displaystyle 15 - 4 = 11$ км.

Тегерек диаграмма

Бүт тегерек – 100%. Тегеректин жарымы – 50%, төрттөн бири – 25%. Бир сектордон башкасынын баары белгилүү болсо, жетпеген пайызды 100%дан кемитип табабыз.

Мамыча диаграмма жана таблица

Адегенде октордун аталыштарын жана өлчөө бирдиктерин (пайыз, миң, килограмм) окуңуз. Жооп көбүнчө дагы бир амалды талап кылат: жалпы массанын пайызын табуу же эки мамычаны салыштыруу.

Көп кетирилген каталар

• A дан аралыкты экинчи катышуучунун басып өткөн жолу деп алуу: Бекзат B дан жүрөт, ошондуктан анын жолу 20дан графиктеги маанини кемиткенге барабар.
• Саатты тордун бөлүктөрү менен чаташтыруу.
• Кайсы ай же кайсы сектор суралып жатканын аягына чейин окубоо.