Кептин стилдери жана иш кагаздары

ЖРТда берилген үзүндү кайсы стилге таандык экенин, текст иш кагазынын кайсы түрүнүн үлгүсү экенин жана текстке кандай тема коюуга болорун аныктоо тапшырмалары кездешет.

Кептин стилдери

• Оозеки кеп стили: күнүмдүк сүйлөшүү, жөнөкөй сөздөр, кыска сүйлөмдөр, сырдык сөздөр.
• Көркөм стиль: чыгармалар, образдуулук, салыштыруу, эпитет, метафора.
• Публицистикалык стиль: гезит, журнал, сайттагы макалалар, чыгып сүйлөөлөр. Коомдук маселе кеңири окурман үчүн далилдер менен баяндалып, автордун баасы, чакырыгы болот.
• Илимий стиль: окуу китептери, илимий макалалар. Терминдер, так аныктамалар, далилдөө.
• Расмий-иштиктүү (официалдуу-иштиктүү) стиль: мыйзамдар, буйруктар, протоколдор, арыздар. Туруктуу формулалар: «...чечим кабыл алынды», «...уруксат берүүңүздү суранам», «...эске алынсын».

Иш кагаздарынын түрлөрү

• Арыз – бир нерсени суранып жазылган кат: «Мага эмгек өргүүсүн берүүңүздү суранам».
• Түшүнүк кат – кетирилген кемчиликтин (кечигүү, келбей калуу) себебин түшүндүрүп жазылат.
• Ишеним кат – бир адамдын атынан иш жүргүзүүгө башка адамга берилген уруксат.
• Маалымкат – бир фактыны тастыктаган документ: «...чындап эле ушул мектепте окуйт».
• Өмүр баян – адамдын өзү жөнүндө жазган кыскача маалыматы.
• Мүнөздөмө – адамдын иштиктүү жана жеке сапаттарына берилген баа.
• Протокол – жыйналышта эмне айтылганын жана кандай чечим кабыл алынганын жазып алуу.

Иш кагаздарына коюлуучу талаптар

Ой так, ачык жана кыска берилет. Көркөм каражаттар (салыштыруу, метафора), диалектилик жана оозеки кептин сөздөрү колдонулбайт. Адамдардын аты-жөнү, мекемелердин аталыштары толук жазылат, датасы жана колу коюлат.

Текстке тема коюу

Тема – текст эмне жөнүндө экени. Тексттин бардык сүйлөмдөрү кимге же эмнеге арналганын табыңыз. Тексттин бир гана бөлүгүн камтыган аталыш туура эмес.

1-мисал

«Мен 2025-жылдын 3-мартында ооруп калгандыктан, сабакка келе алган жокмун. Дарыгердин маалымкаты тиркелет.» Текст иш кагазынын кайсы түрүнүн үлгүсү боло алат? А) Арыз Б) Ишеним кат В) Түшүнүк кат Г) Өмүр баян Жооп: В. Сабакка келбей калуунун себеби түшүндүрүлгөн.

2-мисал

«Үй-бүлөлүк бюджетти пландоо ар бир жаш үй-бүлө үчүн маанилүү. Тилекке каршы, көпчүлүгүбүз муну кеч түшүнөбүз. Келгиле, бүгүндөн баштап кирешеңизди жазып жүрүүнү адатка айландырыңыз!» Үзүндү кайсы стилге таандык? А) Илимий Б) Публицистикалык В) Расмий-иштиктүү Г) Көркөм Жооп: Б. Коомдук маселе кеңири окурманга кайрылуу жана чакырык менен баяндалган.

Кеңештер

• Туруктуу расмий формулаларды көрсөңүз – расмий-иштиктүү стиль.
• Терминдер жана аныктамалар – илимий стиль; чакырык жана автордун баасы – публицистика; образдар – көркөм стиль.