Адамдын келип чыгышы

Адамдын келип чыгышы

Адамдын систематикадагы орду

Акылдуу адам (Homo sapiens): Жаныбарлар дүйнөчөсү, Хордалуулар тиби, Сүт эмүүчүлөр классы, Приматтар түркүмү, Адамдар тукуму, Адам уруусу. Сүт эмүүчүлөр менен жалпы белгилери: түйүлдүктүн жатын ичинде өнүгүшү, төрт камералуу жүрөк, дененин туруктуу температурасы, түк, тукумун сүт менен багуу.

Адам сымал маймылдардан айырмасы

• төрт ийилүүсү бар S сымал омуртка (моюн, көкүрөк, бел, куймулчак) – тик басууда силкинүүнү басаңдатат;
• күмбөз сымал таман, буттун массивдүү бармагы;
• кең, чөйчөк сымал жамбаш;
• көкүрөк клеткасы капталдарына кеңейген;
• баш сөөктүн мээ бөлүгү бет бөлүгүнөн чоң, мээнин көлөмү болжол менен 1200–1600 см³;
• ээк чыгыңкысы жана жакшы өнүккөн тил булчуңдары – ачык-айкын сүйлөө менен байланыштуу;
• эмгектин майда кыймылдарын аткара алган кол.

Эволюциянын этаптары

• Австралопитектер – тик баскан «түштүк маймылдары», таштарды жана таяктарды колдонушкан, бирок курал жасашкан эмес.
• Homo habilis («чебер адам») – алгачкы жасалган таш куралдар (орой жонулган шагыл таш).
• Тик басуучу адам (питекантроп, синантроп) – кол чапкы, оттун колдонулушу.
• Неандерталдар (байыркы адамдар) – мээси чоң, каш үстүндөгү дөмпөгү бар, ээги начар; кылдат жонулган таш куралдар: учтуу куралдар, кыргычтар; өлгөндөрдү көмүү.
• Кроманьондор (азыркы типтеги адамдар) – бийик чеке, ээк чыгыңкысы; таштан, сөөктөн жана мүйүздөн жасалган куралдар (ийне, гарпун), аска сүрөттөрү, ачык-айкын сүйлөө.

Антропогенездин кыймылдаткыч күчтөрү: биологиялык (өзгөргүчтүк, жашап кетүү үчүн күрөш, тандалуу) жана социалдык (эмгек, сүйлөө, коомдук жашоо). Азыркы этапта социалдык факторлор алдыңкы ролду ойнойт.

Расалар

Негизги расалар: европеоиддик, монголоиддик, негроиддик (көп учурда австралоиддик раса да бөлүнөт). Айырмачылыктар теринин түсүнө, көздүн, чачтын, мурундун формасына тиешелүү жана шарттарга ылайыкталуу менен байланыштуу. Бардык расалар – бир түр: баарында 46 хромосома бар, ар кандай расадагы адамдар тукум бере алган урпак берет. Белоктор жана тукум кууган өзгөргүчтүк ар бир адамда өзүнчө.

ЖРТ стилиндеги мисалдар

1-мисал. Кайсы белги адамда бар, шимпанзеде жок: а) төрт камералуу жүрөк; б) тирүү төрөө; в) күмбөз сымал таман; г) тырмак? Жообу: в – тик басуу менен байланышкан күмбөз сымал таман.

2-мисал. Чекеси жапыз, каш үстүндөгү дөмпөгү чоң жана мээси көлөмдүү баш сөөк учтуу куралдардын жана кыргычтардын жанынан табылды. Ал кимге таандык? Жообу: неандерталга.

3-мисал. Эмне үчүн ар кандай расадагы адамдардын никесинен тукум бере алган урпак төрөлөт? Жообу: бардык расалар бир түргө кирет, алардын кариотиби бирдей.

Көп кетирилген каталар

• Адам азыркы маймылдардан келип чыккан деп ойлоо. Адамдын жана адам сымал маймылдардын жалпы ата-тектери болгон.
• Тартипти алмаштыруу: неандерталдар – байыркы адамдар, кроманьондор – жаңы (азыркы) адамдар.