Текст түрүндөгү маселелер: пропорциялар, жумуш, чыгым

ЖРТнын текст маселелериндеги сандар көбүнчө ыңгайлуу тандалат. Эң негизгиси – планды туура түзүү.

«Бир бирдикке» ыкмасы

Бир жумушчуга, бир саатка, бир граммга канча туура келерин таап, андан кийин керектүү санга көбөйтүңүз.

Пропорциялар жана бөлүктөр

• Чоңдуктар 3 : 5 болуп катышса, аларды 3 бөлүк жана 5 бөлүк деп эсептөө ыңгайлуу.
• Түз пропорциялаштык: бир чоңдук канча эсе чоң болсо, экинчиси да ошончо эсе чоң (бир материалдын массасы жана көлөмү, баа жана саны).
• Тескери пропорциялаштык: жумушчу көп болсо, ошол эле жумушка убакыт аз кетет.

Мисалдар

1-мисал. 6 жумушчу 4 күндө 480 м² плитка төшөйт. 3 жумушчу 360 м² ди канча күндө төшөйт? Бир жумушчу бир күндө: 480 : 6 : 4 = 20 м². Үчөө бир күндө: 60 м². Убакыт: 360 : 60 = 6 күн.

2-мисал. Бир металлдан жасалган эки куйманын массалары көлөмдөрүндөй 3 : 5 болуп катышат. Кичинеси 45 г. Экөө чогуу канча тартат? Бир бөлүк: 45 : 3 = 15 г. Чоңу: 5 × 15 = 75 г. Чогуу: 120 г.

3-мисал. k дептер үчүн c сом төлөштү. Дагы 20 дептер алуу үчүн канча сом кошумча төлөө керек? Бир дептер c/k сом турат, 20 дептер – 20c/k сом.

4-мисал. Бакта V литр суу бар. Ар 3 мүнөттө ага 2 л суу куюлат, ар 4 мүнөттө андан 3 л суу төгүлөт. 12 мүнөттөн кийин бакта канча суу болот? Куюлганы 12 : 3 × 2 = 8 л, төгүлгөнү 12 : 4 × 3 = 9 л. V − 1 литр калат.

5-мисал. Баланын күнүмдүк суу ченеми w = 1 + n/10 (литр) формуласы менен аныкталат, мында n – жылдар менен алынган жашы. Он жаштагы балага беш жаштагыга караганда канча литр көп суу керек? 1 кыскарат: 10/10 − 5/10 = 0,5 л.

Кеңештер

• Тамгалуу жоопту сандар менен текшериңиз: 3-мисалда k = 10, c = 50 болсо, бир дептер 5 сом, 20 дептер 100 сом, ал эми 20c/k = 1000/10 = 100.
• Өлчөө бирдиктерин жазып жүрүңүз: саат жана мүнөт, грамм жана килограмм, тонна жана килограмм.