Өсүмдүктөр жана козу карындар: ткандар, бөлүмдөр, тукумдар

Өсүмдүктөр жана козу карындар

Өсүмдүктөрдүн ткандары

• Түзүүчү (меристема) – клеткалардын бөлүнүшү, өсүү.
• Жабуучу – кабык, тоз; коргоо, оозчолор аркылуу газ алмашуу.
• Механикалык – таяныч.
• Өткөрүүчү: түтүктөр (ксилема) – минералдык туздар эриген суу тамырдан жогору көтөрүлөт; элек сымал түтүкчөлөр (флоэма) – органикалык заттар жалбырактардан агат.
• Негизги: фотосинтездөөчү, запас топтоочу, аба ташуучу (аэренхима) – суу жана саз өсүмдүктөрүндө.

Тамыр басымы транспирация менен бирге сууну түтүктөр аркылуу көтөрөт. Тажрыйба: сабакты кесип, түтүкчө кийгизсе, дүмүрдөн шире бөлүнүп чыгат. Мындай тажрыйба үчүн тамыры жана өткөрүүчү тканы бар өсүмдүктөр керек, мох ылайыксыз.

Өсүмдүктөрдүн бөлүмдөрү

• Балырлар – денеси органдарга бөлүнбөгөн таллом; ткандары гана бар же бир клеткалуу формалар (хлорелла, спирогира, ламинария).
• Мохтор – сабак жана жалбырак бар, тамырдын ордуна ризоиддер, чыныгы өткөрүүчү ткандар жок; уруктануу үчүн суу керек (кукушкин лён, сфагнум).
• Папоротниктер, кырк муундар, плаундар – тамыр, өткөрүүчү ткандар бар; споралар менен көбөйөт, уруктанууга суу керек.
• Жылаңач уруктуулар – урук бар, бирок гүл жана мөмө жок; уруктар тобурчактын кабырчыктарында ачык жатат (карагай, кызыл карагай, арча).
• Жабык уруктуулар (гүлдүүлөр) – гүл, мөмө, кош уруктануу.

Бир үлүштүүлөр: бир үлүш, чачы тамыр системасы, жалбырагы параллелдүү же жаа сымал тарамыштанган (дан өсүмдүктөрү, лилия гүлдүүлөр). Эки үлүштүүлөр: эки үлүш, өзөк тамыр системасы, тор сымал тарамыштануу.

Гүлдүү өсүмдүктөрдүн тукумдары (гүлдүн формуласы жана мөмө)

• Айкаш гүлдүүлөр (крестоцветные: капуста, шалгам): Ч4 Л4 Т4+2 П1, мөмөсү – кузак же кузакча.
• Буурчак гүлдүүлөр (бобовые: буурчак, төө буурчак): Ч(5) Л1+2+(2) Т(9)+1 П1, мөмөсү – буурчак; тамырларында азотту байлаган түйүнчө бактериялары бар.
• Роза гүлдүүлөр (розоцветные: алма, ит мурун): Ч5 Л5 Т∞ П1 же П∞; мөмөлөрү ар түрдүү.
• Татаал гүлдүүлөр (сложноцветные: күн карама, ромашка): гүлдөрү себет сымал топ гүлгө чогулган.
• Дан өсүмдүктөрү (злаки: буудай): топ гүлү – машак же шыпыргы, мөмөсү – дан.

Гүлдүн диаграммасында желекчелерди, чаңчыларды жана мергелерди санап, формула менен салыштырыңыз. Мисалы, 10 чаңчысы (9у бириккен + 1и өзүнчө) жана бир мергеги бар беш мүчөлүү гүл – буурчак гүлдүүлөр.

Козу карындар жана эңилчектер

Козу карындар – гетеротрофтор: хлорофилли жок, даяр органикалык заттар менен азыктанат (сапротрофтор, мителер, симбионттор). Клетка кабыгы хитинден, запастык углеводу – гликоген. Тепектүү козу карындар дарактардын тамырлары менен микориза түзөт. Козу карынга органикалык заттар, ным жана кычкылтек керек, ал эми жарык керек эмес.

Эңилчектер – козу карын менен балырдын (же цианобактериянын) симбиозу; аска-таштарды биринчи болуп ээлешет.

ЖРТ стилиндеги мисалдар

1-мисал. Өсүмдүктүн тамыры жок, бирок жалбырактуу сабагы жана ризоиддери бар. Ал кайсы бөлүмгө кирет? Жообу: мохтор.

2-мисал. Гүлдүн формуласы Ч4 Л4 Т4+2 П1. Бул өсүмдүктүн мөмөсү кандай? Жообу: кузак (айкаш гүлдүүлөр).

3-мисал. Эмне үчүн вешенка козу карынын караңгы жертөлөдө өстүрсө болот? Жообу: козу карын – гетеротроф, ага жарык эмес, органикалык зат (кыпындар, саман) керек.

Көп кетирилген каталар

• Суу элек сымал түтүкчөлөр аркылуу көтөрүлөт деп ойлоо. Түтүктөр аркылуу жогору суу, элек сымал түтүкчөлөр аркылуу органикалык заттар агат.
• Козу карындарды өсүмдүк деп атоо: бул өзүнчө дүйнөчө.