Окшоштуктарды чечүүнүн кадамдары

«Окшоштуктар» бөлүмүндө калың шрифт менен үлгү жуп сөз жана төрт жооп варианты берилет. Үлгүдөгү эки сөздүн ортосундагы байланыш дал ошондой болгон жупту табуу керек. Тандалган жуптагы сөздөрдүн орун тартиби да үлгүдөгүдөй болушу шарт. Бул тапшырма сөз байлыгын эле эмес, түшүнүктөрдүн ортосундагы байланышты так аныктай билүүнү текшерет.

Негизги курал: байланыштыруучу сүйлөм

Үлгүдөгү эки сөздү бириктирген кыска сүйлөм түзүңүз. Ал ушул эки сөзгө гана туура келгидей так болсун. Андан кийин ар бир варианттагы сөздөрдү ошол сүйлөмгө коюп текшериңиз.

• Начар сүйлөм: «бычак менен нан ашканага тиешелүү». Ал дээрлик бардык жупка туура келип калат.
• Жакшы сүйлөм: «бычак менен нан кесишет». Ал байланышты так көрсөтөт.

Төрт кадам

1. Үлгүдөгү байланышты аныктап, байланыштыруучу сүйлөм түзүңүз.
2. Ар бир варианттын сөздөрүн ошол сүйлөмгө, тартибин сактап, коюп көрүңүз.
3. Эки вариант туура келсе, сүйлөмдү тактаңыз: «эмне менен», «эмне үчүн», «канчалык» деген сыяктуу деталь кошуңуз.
4. Сөздөрдүн тартибин текшериңиз: жооптогу биринчи сөз үлгүдөгү биринчи сөздүн ордун ээлеши керек.

1-мисал

ОРОК : ОРУУ А) балта : жыгач Б) ийне : тигүү В) кетмен : жер Г) калем : дептер Байланыш: «орок менен орушат» (курал жана аны менен жасалуучу аракет). Ийне менен тигишет. А, В, Г вариантында экинчи сөз аракет эмес, буюм. Жообу: Б.

2-мисал: сүйлөмдү тактоо

КОЙ : КОЗУ А) уй : музоо Б) ат : айгыр В) ит : мышык Г) эчки : теке «Кой менен козу бир түргө кирет» деген сүйлөм Б жана Г вариантына да туура келип калат. Тактайбыз: «козу – койдун баласы». Музоо – уйдун баласы. Айгыр – эркек жылкы, теке – эркек эчки, алар бала эмес. Жообу: А.

3-мисал: тартип

ЧАҢКОО : СУУ А) нан : ачкачылык Б) ачкачылык : тамак В) уйку : төшөк Г) от : жылуулук Байланыш: «чаңкаганды суу менен басышат» (абал жана аны жоюучу нерсе). Ачкачылыкты тамак менен басышат. А вариантында байланыш окшош, бирок тартиби тескери. Жообу: Б.

Көп кетирилүүчү каталар

• Үлгү менен «бир темадагы» сөздөрдү тандап алуу.
• Сөздөрдүн тартибин текшербөө. Тескери жуп – эң көп кездешүүчү тузак.
• Биринчи туура көрүнгөн вариантта токтоп калуу. Төрт вариантты тең карап чыгыңыз.
• Маанисине эмес, сөздөрдүн сырткы окшоштугуна (уңгусу, үнү) таянуу.

Сынактагы кеңеш

Эгер бир дагы вариант туура келбесе, сүйлөмүңүз өтө тар: аны кеңейтиңиз. Эгер бир нече вариант туура келсе, сүйлөм өтө кең: тактаңыз. Бир тапшырмага 30–40 секунд жетиштүү; кыйын суроого илинип калбай, белгилеп коюп, аягында кайра келиңиз.