Аракет, себеп жана натыйжа

Бул топтогу окшоштуктар окуяларды, аракеттерди жана алардын натыйжаларын байланыштырат. Негизги суроо: эмне эмнеге алып келет жана кандай тартипте.

Себеп жана натыйжа

Биринчи сөз экинчисин пайда кылат: кургакчылык : түшүмсүздүк, ийгилик : кубаныч, жер титирөө : кыйроо. Натыйжа ар дайым себептен кийин келет. Вариантта тартип тескери болсо («көз жаш : кайгы»), ал туура келбейт.

Аракет жана анын натыйжасы

• Аракет буюмду жаратат – тигүү : көйнөк, куруу : үй.
• Аракет белги берет – курчутуу : курч, сугаруу : нымдуу.
• Аракет белгини жоёт – жамоо : жыртык, кургатуу : нымдуу, жуу : кир. Көңүл буруңуз: бул жерде экинчи сөз жоголуп кеткен нерсени билдирет.
• Аракет жана салыштырма даража – узартуу : узунураак, тездетүү : ылдамыраак.

Аракет жана ага тескери аракет

куюу : төгүү, жазуу : өчүрүү, жагуу : өчүрүү: экинчи аракет биринчисинин натыйжасын жок кылат. Варианттагы экинчи аракет биринчисинен жөн эле кийин келбестен, анын натыйжасын жоё турганын текшериңиз.

1-мисал

КУРГАКЧЫЛЫК : ТҮШҮМСҮЗДҮК А) жер титирөө : кыйроо Б) кыш : кар В) жамгыр : кол чатыр Г) күн : көлөкө Кургакчылык түшүмсүздүккө алып келет, жер титирөө кыйроого алып келет: табигый кырсык жана анын оор натыйжасы. Жообу: А.

2-мисал

ЖАМОО : ЖЫРТЫК А) жуу : кир Б) боёо : түс В) окуу : китеп Г) тигүү : ийне Жыртыкты жамашат, жамагандан кийин жыртык жоголот. Кирди жуушат, жуугандан кийин кир кетет: аракет жана ал жоё турган нерсе. Жообу: А.

3-мисал

УЗАРТУУ : УЗУНУРААК А) тездетүү : ылдамыраак Б) басуу : алысыраак В) жазуу : сулуураак Г) окуу : акылдуураак «Узартуу» – «узунураак кылуу» дегенди билдирет. «Тездетүү» – «ылдамыраак кылуу». Калган этиштер «...ураак кылуу» маанисин бербейт. Жообу: А.

«Берет» менен «жоёт» кантип айырмаланат

Салыштырыңыз: курчутуу : курч (аракеттен кийин буюм курч болот) жана кургатуу : нымдуу (аракеттен кийин буюм нымдуу болбой калат). Үлгүдө белги жоголсо, «сугаруу : нымдуу» деген жуп темасы окшош болсо да туура келбейт.

Көп кетирилүүчү каталар

• Себеп менен натыйжанын ордун алмаштыруу.
• «Белги берет» менен «белгини жоёт» деген байланыштарды чаташтыруу.
• Тескери аракет керек болгондо, жөн гана кийинки аракетти тандоо.

Кеңеш

Үлгүнү «А-дан кийин Б пайда болот / жоголот» же «А – Б-ураак кылуу» деген сүйлөм менен айтып көрүңүз. Андан кийин ар бир вариантты ошол эле сүйлөм менен текшериңиз.