Адамдар, кесиптер жана ролдор

Окшоштуктар көп учурда адамды билдирген сөздөргө курулат: кесиптер, бир кырдаалдын катышуучулары, мекемелер жана алар кызмат көрсөткөн адамдар. Ката кетирбөө үчүн адам ал нерсе менен эмне кыларын тактаңыз.

Негизги байланыштар

• Окумуштуу жана анын изилдөө объектиси – тарыхчы : өтмүш, астроном : жылдыздар.
• Уста жана анын продукциясы – нанвайчы : нан, тигүүчү : көйнөк, зергер : шакек.
• Адис жана анын куралы – мерген : мылтык, дарыгер : фонендоскоп.
• Кызматкер жана иштеген жери – мугалим : мектеп, сатуучу : дүкөн.
• Мекеме жана ал кызмат көрсөткөн адам – китепкана : окурман, театр : көрүүчү. Бул кызматкер эмес, кардар.
• Камкордук көргөн адам жана анын объектиси – малчы : мал, багбан : бак.
• Ойлоп табуучу жана ишке ашыруучу – архитектор : куруучу, модельер : тигүүчү.
• Бир кырдаалдагы карама-каршы ролдор – айыптоочу : коргоочу, сатып алуучу : сатуучу.

1-мисал

ТАРЫХЧЫ : ӨТМҮШ А) астроном : жылдыздар Б) учкуч : асман В) багбан : гүл Г) мергенчи : тоо Тарыхчы өтмүштү изилдейт, астроном жылдыздарды изилдейт. Багбан гүлдү багат, бирок аны илим катары изилдебейт. Жообу: А.

2-мисал

ТИГҮҮЧҮ : КӨЙНӨК А) нанвайчы : нан Б) дарыгер : бейтап В) почточу : кат Г) окуучу : мектеп Тигүүчү көйнөк тигет, нанвайчы нан бышырат: уста жана анын жасаган нерсеси. Почточу катты жеткирет гана, дарыгер бейтапты дарылайт. Жообу: А.

3-мисал

КИТЕПКАНА : ОКУРМАН А) театр : көрүүчү Б) завод : жумушчу В) мектеп : мугалим Г) дүкөн : сатуучу Окурман китепканага кызмат алуу үчүн келет, бирок ал жерде иштебейт. Көрүүчү да театрга ошондой келет. Калган варианттарда экинчи сөз – кызматкер. Жообу: А.

4-мисал

МАЛЧЫ : МАЛ А) багбан : бак Б) мугалим : тактай В) айдоочу : жол Г) сатуучу : базар Малчы малды багат, багбан бакты багат: камкордук көрүүчү жана анын объектиси. Мугалим тактайды колдонот, айдоочу жол менен жүрөт. Жообу: А.

Көп кетирилүүчү каталар

• Мекеменин кызматкери менен кардарын чаташтыруу.
• «Изилдейт» менен «багат», «колдонот» деген маанилерди чаташтыруу.
• «Жасайт» менен «жеткирет», «сатат» деген маанилерди чаташтыруу.
• Тартипти эске албоо: «куруучу : архитектор» – тескери жуп.

Кеңеш

«Бул адам экинчи сөз менен эмне кылат?» деп сурап, бир гана этиш менен жооп бериңиз: изилдейт, жасайт, колдонот, багат, кызмат көрсөтөт. Үлгүдөгү жана жооптогу этиш бирдей болушу керек.