Эгемендүү Кыргызстан

1980-жылдардын аягында СССРде кайра куруу жана демократиялаштыруу башталган. 1991-жылы Советтер Союзу ыдырап, Кыргызстан көз карандысыз мамлекет болгон.

Көз карандысыздыкка карай жол

• 1990-жылдын 27-октябрында Жогорку Кеңеш президенттик кызматты киргизип, Кыргыз ССРинин биринчи президенти болуп Аскар Акаевди шайлаган. Президенттик кызматтын киргизилиши республиканын мамлекеттик бийлигин бекемдеген.
• 1990-жылдын 15-декабрында Мамлекеттик эгемендүүлүк жөнүндө декларация кабыл алынган.
• 1991-жылдын 31-августунда Жогорку Кеңеш Кыргызстан Республикасынын мамлекеттик көз карандысыздыгы жөнүндө декларацияны кабыл алган. 31-август — Эгемендүүлүк күнү.

Мамлекеттин калыптанышы

• 1992-жылдын 2-мартында Кыргызстан БУУга мүчө болгон.
• 1993-жылдын 5-майында Кыргыз Республикасынын биринчи Конституциясы кабыл алынган.
• 1993-жылдын 10-майында улуттук валюта — сом киргизилген.
• 1996-жылы Кыргызстан менен Кытай мамлекеттик чек ара жөнүндө макулдашууга кол коюшуп, аны эки өлкөнүн тең парламенттери ратификациялаган. Коңшулар менен чек араны аныктоо — тышкы саясаттын маанилүү милдети.
• Кыргызстан КМШга, ЖККУга, ШКУга, ЕАЭБге жана башка уюмдарга кирген.

Саясий окуялар

• 2005-жылдын 24-марты — бийликтин алмашуусу («Жоогазын революциясы» деп да аталат), президент А. Акаев кызматын таштап кеткен.
• 2010-жылдын 7-апрели — элдик революция. Убактылуу президент болуп Роза Отунбаева дайындалган. 2010-жылдын 27-июнунда референдумда парламенттин ыйгарым укуктарын кеңейткен Конституция кабыл алынган.
• 2020-жылдын октябрында парламенттик шайлоодон кийин массалык нааразычылыктар болуп, бийлик алмашкан. 2021-жылдын 11-апрелинде референдумда күчтүү президенттик бийлиги бар жаңы Конституция кабыл алынган.

1-мисал

Суроо: мамлекеттик бийликти бекемдеген кайсы окуя 1990-жылы болгон? А) БУУга мүчө болуу; Б) сомдун киргизилиши; В) президенттик кызматтын киргизилиши; Г) биринчи Конституциянын кабыл алынышы. Чечим: БУУ — 1992, сом жана Конституция — 1993. Жообу: В.

2-мисал

Суроо: ырааттуулук боюнча тизиңиз: А) Көз карандысыздык жөнүндө декларация; Б) Эгемендүүлүк жөнүндө декларация; В) сомдун киргизилиши. Чечим: Б (15.12.1990) → А (31.08.1991) → В (10.05.1993).

Көп кетирилүүчү каталар

• Эгемендүүлүктү (1990-жылдын декабры) жана көз карандысыздыкты (1991-жылдын августу) чаташтыруу.
• 1993-жылдын даталарын чаташтыруу: Конституция — 5-май, сом — 10-май.
• 2005 жана 2010-жылдарды чаташтыруу.

ЖРТда көп суралуучу нерселер

• 1990-ж.: президенттик кызмат; 1991-ж.: көз карандысыздык.
• 1992 — БУУ, 1993 — Конституция жана сом.
• Коңшулар менен чек ара жөнүндө макулдашуулар (Кытай менен — 1996-ж.).